Tiểu Sử Hòa Thượng Thiền Sư Thích Thanh Từ: Bậc Tông Mở Dòng Thiền Trúc Lâm Yên Tử Hiện Đại - Ông Bụt Việt

Hòa thượng Thiền sư Thích Thanh Từ sinh năm 1924 là một trong những bậc cao tăng thạc đức có ảnh hưởng sâu rộng nhất đối với Phật giáo Việt Nam hiện đại. Ngài là người khởi xướng và có công lao to lớn trong việc khôi phục dòng Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử – dòng thiền mang đậm bản sắc dân tộc do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập từ thế kỷ XIII.

Không chỉ kiến tạo hàng trăm thiền viện, tự viện và đạo tràng khắp trong và ngoài nước, Ngài còn để lại di sản tri thức đồ sộ, đưa làn gió Thiền học nhập thế quay trở lại với đời sống Tăng Ni, Phật tử.

1. Xuất Thân Và Mối Nhân Duyên Tự Sớm Với Phật Pháp

Thân Thế Và Gia Cảnh

Tên thật: Hòa thượng húy là Trần Hữu Phước, sau đổi lại húy là Trần Thanh Từ.
Ngày sinh: Ngài sinh ngày 24 tháng 7 năm Giáp Tý (1924).
Quê quán: Ấp Tích Khánh, làng Tích Thiện, tỉnh Cần Thơ (nay thuộc xã Tích Thiện, huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long).
Thân phụ: Cụ ông Trần Văn Mão, một nhà Nho sống thanh bần, sau quy y theo đạo Cao Đài và lập gia đình khá muộn.
Thân mẫu: Cụ bà Nguyễn Thị Đủ, quê làng Thiện Mỹ, quận Trà Ôn. Cụ bà là người hiền hậu, chất phác, suốt đời tận tụy vì gia đình.

Ngay từ nhỏ, dù sống trong cảnh gia đình nghèo khó, Ngài đã sớm bộc lộ tính cách trầm mặc, ít nói, ham đọc sách và rất hiếu thảo với cha mẹ.

       [Sơ đồ tóm tắt xuất thân]
       Cụ Trần Văn Mão ──┬── Cụ Nguyễn Thị Đủ
                          │
            Trần Hữu Phước (1924)
         (Pháp danh: Thích Thanh Từ)

Tiếng Chuông Chùa Ba Thê Và Chí Nguyện Xuất Gia

Năm 9 tuổi, khi theo thân phụ lên núi Ba Thê (Long Xuyên) dự lễ cầu siêu tại chùa Sân Tiên, tiếng chuông chùa ngân vắng giữa núi rừng tĩnh lặng đã chạm đến sâu thẳm tâm hồn Ngài. Ngay tại đây, Ngài ứng khẩu bài thơ:

“Non đảnh là nơi thú lắm ai,

Đó cảnh nhàn du của khách tài.

Tiếng mõ công phu người tỉnh giấc,

Chuông hồi văng vẳng quá bi ai!”

Lớn lên trong bối cảnh đất nước chiến tranh loạn lạc, chứng kiến những nỗi đau khổ của kiếp nhân sinh, chí nguyện xuất gia của Ngài càng thêm kiên định. Ngài từng phát nguyện:

“Nếu tôi không thể làm một viên linh đơn cứu tất cả bệnh của chúng sanh, ít ra cũng là một viên thuốc bổ giúp cho người bớt khổ.”

2. Hành Trình Xuất Gia, Tu Học Và Bước Ngoặt Tánh Thấy

Quá Trình Đào Tạo Tăng Tài (1949 – 1959)

Ngày 15/07 năm Kỷ Sửu (1949): Sau 3 tháng làm công quả tại chùa Phật Quang, Ngài chính thức được Tổ Thiện Hoa gieo duyên xuất gia, ban pháp danh Thanh Từ.
Giai đoạn 1949 – 1950: Học lớp Sơ đẳng Phật học tại Phật học đường Phật Quang.
Năm 1951: Học Trung đẳng Phật học. Khi chùa Phật Quang gặp binh biến, Tổ Thiện Hoa đưa Tăng chúng về chùa Phước Hậu. Tại đây, Ngài thọ giới Sa-di do Tổ Khánh Anh làm Hòa thượng đàn đầu.
Năm 1953: Ngài theo Bổn sư lên Sài Gòn học tại Phật học đường Nam Việt (chùa Ấn Quang) và thọ giới Cụ túc do Tổ Huệ Quang làm Hòa thượng đàn đầu.
Giai đoạn 1954 – 1959: Hoàn thành chương trình Cao đẳng Phật học tại Phật học đường Nam Việt, học cùng khóa với các vị danh tăng như Hòa thượng Huyền Vi, Thiền Định, Từ Thông…

Bước Ngoặt Ngộ Lý Kinh Thủ Lăng Nghiêm

Trong một đêm khuya năm 1951 khi đang đọc Kinh Thủ Lăng Nghiêm, đến đoạn Đức Phật chỉ cho Tôn giả A-nan nhận ra Bản tâm chân thật qua Tánh thấy, Tánh nghe, Hòa thượng đã xúc động rơi nước mắt. Đây được xem là bước ngoặt tâm linh quyết định trên con đường tu học của Ngài.

3. Đảm Nhận Trọng Trách Giáo Hội & Bứt Phá Chuyên Tu

Phật Sự Và Trọng Trách Giáo Dục (1960 – 1964)

Sau gần mười năm học tập, Ngài đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng của Phật giáo thời bấy giờ:

Phó Vụ trưởng rồi Vụ trưởng Phật học vụ.
Giáo sư kiêm Quản viện Phật học viện Huệ Nghiêm.
Giảng sư Viện Đại học Vạn Hạnh và các Phật học đường Dược Sư, Từ Nghiêm…

Nhập Thất Vô Thời Hạn Tại Pháp Lạc Thất (1966 – 1968)

Năm 1966, nhận thấy trách nhiệm giáo dục Tăng Ni đã tạm hoàn thành, Ngài xin phép Bổn sư Tổ Thiện Hoa lui về núi chuyên sâu thiền định.

Tháng 4/1966: Ngài lên núi Tương Kỳ (Vũng Tàu) dựng Pháp Lạc thất – căn thất lá nhỏ chỉ rộng khoảng 4m², bên trong chỉ có bộ Đại Tạng Kinh.
Rằm tháng 4 năm Mậu Thân (1968): Ngài tuyên bố nhập thất vô thời hạn với đại nguyện:“Nếu đạo không sáng, thệ không ra thất.”
Tháng 7/1968: Ngài liễu đạt lý Sắc – Không, thấu suốt thật tướng Bát-nhã.
Ngày 08/12/1968: Ngài chính thức xuất thất, bắt đầu sự nghiệp chấn hưng và khôi phục Thiền tông Việt Nam.

4. Công Cuộc Khôi Phục Thiền Phái Trúc Lâm Yên Tử

Với tâm nguyện: “Tôi là kẻ nợ của Tăng Ni và Phật tử. Ai biết đòi thì tôi trả trước, ai chưa biết đòi thì trả sau”, Ngài đã dành trọn phần đời còn lại để phát triển dòng thiền Trúc Lâm.

Hệ Thống Thiền Viện Trong Nước

Từ ngôi thiền viện đầu tiên là Thiền viện Chơn Không (1971), Ngài đã phát triển mạng lưới hơn 60 thiền viện và tự viện trên khắp cả nước:

Tên Thiền Viện	Địa Điểm	Năm Thành Lập
Thiền viện Chơn Không	Núi Tương Kỳ, Vũng Tàu	15/04/1971
Thiền viện Thường Chiếu	Long Thành, Đồng Nai	08/1974
Thiền viện Viên Chiếu	Long Thành, Đồng Nai	04/1975
Thiền viện Huệ Chiếu	Bà Rịa – Vũng Tàu	04/1979
Thiền viện Linh Chiếu	Long Thành, Đồng Nai	02/1980
Thiền viện Phổ Chiếu	Bà Rịa – Vũng Tàu	06/1980
Thiền viện Liễu Đức	Long Thành, Đồng Nai	1986
Thiền viện Tịch Chiếu	Long Hải, Bà Rịa – Vũng Tàu	07/1987
Thiền viện Trúc Lâm Đà Lạt	Núi Phụng Hoàng, Đà Lạt	04/1993
TVTL Yên Tử (Chùa Lân)	Uông Bí, Quảng Ninh	2002
Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên	Tam Đảo, Vĩnh Phúc	27/11/2005
Thiền viện Tuệ Quang	Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh	–
Thiền viện Trúc Lâm Trí Đức	Long Thành, Đồng Nai	16/01/2011
Thiền viện Phúc Trường	Thủ Dầu Một, Bình Dương	16/05/2013
Thiền viện Trúc Lâm Thanh Nguyên	Phú Giáo, Bình Dương	07/09/2014
Từ Đường Trúc Lâm	Trà Ôn, Vĩnh Long	23/11/2015

Phát Triển Thiền Tông Ra Nước Ngoài

Không chỉ dừng lại ở phạm vi trong nước, Ngài còn mang Thiền học Việt Nam vươn tầm quốc tế:

Mỹ (hơn 10 thiền viện/chùa): TV Đại Đăng (2001), TV Quang Chiếu (2000), TV Bồ Đề (2006), TV Diệu Nhân (2002), TVTL Minh Chánh (2003), Thiền tự Vô Ưu, TV Chánh Tâm, TV Hoa Từ, TV Chân Giác, TV Chân Tâm…
Canada: Thiền tự Đạo Viên (2002).
Pháp: Thiền tự Thường Lạc.
Úc: Thiền tự Pháp Loa, Hiện Quang, Hỷ Xả, Tiêu Dao, Tuệ Căn.

5. Di Sản Tri Thức: “Thích Thanh Từ Toàn Tập”

Bên cạnh sự nghiệp kiến tạo thiền viện, Hòa thượng Thích Thanh Từ là một dịch giả, tác giả Phật học đồ sộ với công trình “Thích Thanh Từ Toàn Tập” gồm 43 tập (hàng chục ngàn trang in).

Tôn Chỉ Dịch Thuật

Quan niệm của Ngài luôn nhất quán tinh thần Thiền tông: Dịch thuật không bó mình trong văn tự, ngôn từ, mà nhắc nhở người đọc “đừng kẹt lời, ứng dụng tu hành không nói rỗng”.

Danh Mục Tác Phẩm Tiêu Biểu

1. Kinh Giảng Giải & Dịch Thuật

Bát-nhã Tâm Kinh giảng giải (1998)
Kinh Bát Đại Nhân Giác giảng giải (1997)
Kinh Bát-nhã giảng giải (2000)
Kinh Diệu Pháp Liên Hoa giảng giải (1993/2000)
Kinh Kim Cang giảng giải (1997)
Kinh Lăng-già Tâm Ấn (dịch 1993/1997)
Kinh Thập Thiện giảng giải (1993/1998)
Kinh Viên Giác giảng giải (2000)

2. Luận & Tác Phẩm Thiền Học

Bích Nham Lục (dịch 1995/2002)
Kinh Pháp Bảo Đàn giảng giải (1993/1999)
Thiền Căn Bản (dịch 1993/1999)
Thiền Đốn Ngộ (dịch 1973/1999)
Thiền Sư Thần Hội giảng giải (2001/2002)
Hiển Tông Ký (dịch và giảng 1993)

3. Bộ Sách Lịch Sử Thiền Tông

Thiền Tông Việt Nam Cuối Thế Kỷ 20 (1992/1998)
Thiền Sư Việt Nam (1991/1995/1999)

Lời Kết

Cuộc đời của Hòa thượng Thiền sư Thích Thanh Từ là một biểu tượng sáng ngời về tinh thần tu học, xả phú cầu bần và tận tụy vì sự nghiệp chấn hưng Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Những ngôi thiền viện thanh tịnh cùng những trang sách giảng giải vượt thời gian của Ngài tiếp tục là kim chỉ nam cho hàng vạn Tăng Ni, Phật tử trên con đường tìm lại bản tâm chân thật.